سرطانهای دستگاه گوارش به طورکلی یکی از شایعترین نوع سرطانها در دنیا به شمار میرود که سالانه شمار زیادی از مبتلایان را به کام مرگ میکشاند. بدخیمیهای دستگاه گوارش فوقانی به ترتیب ششمین و دهمین تشخیص سرطان شایع برای سرطانهای معده و مری هستند. با توجه به بار بیماری برای بدخیمیهای دستگاه گوارش فوقانی، کارآزماییهای بالینی که روشهای جدید درمان، مدیریت و حتی پیشگیری را بررسی میکنند، الزامی هستند. اغلب سرطان دستگاه گوارش فوقانی نیاز به جراحی گستردهای دارد که میتواند کیفیت زندگی و عملکرد اجتماعی آنها را به خطر بیاندازد. سرطانهای دستگاه گوارش فوقانی ارتباط زیادی به سبک زندگی و تغذیه افراد داشته و از سرطان مری تا معده و روده کوچک را دربرمیگیرند. درمان این نوع سرطانها گاهی میتواند دشوار باشد اما ابزارها و دارو و درمانهای جدید، با تشخیص زودهنگان سرطان، به افراد کمک کرده تا طول عمر بیشتری را تجربه کنند. یکی از بهترین راهها برای رها شدن از این نوع سرطانها و بالا رفتن امید به زندگی، تشخیص زودهنگام آن، پیش از بزرگتر شدن و رشد سریع و گسترش آن به سایر نواحی بدن است.
در کنار روشهای تشخیصی که برای این نوع سرطانها وجود دارد، با ظهور هوش مصنوعی هم فرصت تازهای برای تشخیص سریعتر این بیماری فراهم شده است. این فناوری در برخی موارد در تفسیر تصاویر گرفته شده در آندوسکوژیها میتواند به پزشک کمک کند. در حال حاضر، سیستمهای کامپیوتری به مشاهده و تشخیص دقیقتر نواحی مشکوک به سرطان که ممکن است از دید انسان دور مانده باشد، کمک زیادی میکند. استفاده از هوش مصنوعی امید تازهای برای تشخیص اولیه سرطانهای دستگاه گوارش فوقانی تبدیل شدهاند.
ایمونوتراپی و شیمیدرمانی، راه کمکی به درمان بیماران
یکی از بزرگترین پیشرفتها در درمان سرطان دستگاه گوارش فوقانی، استفاده از ایمونوتراپی است. این نوع روش پزشکی به سیستم ایمنی بدن بیمار کمک میکند تا سلولهای سرطان را بیابد و به آنها حمله کند. رشد برخی سرطانها به این دلیل اتفاق میافتد که میتوانند از چشم سیستم ایمنی بدن دور بمانند. ایمونوتراپی بهویژه برای بیمارانی که در معرض خطر بالای عود پس از شیمیدرمانی نئوجوانت و جراحی برای سرطان مری هستند، از اهمیت بالایی برخوردار است. ایمونوتراپی امکان پنهان شدن سلولهای سرطانی را از بین میبرد و دیگر سلول سرطانی برای رشد باقی نمیماند. داروهای ایمونوتراپی خاص در سرطانهای مری و معده همگام با شیمیدرمانی به کار میروند. از آن جمله میتوان به «اوپدیوو» (نیوولوماب) اشاره کرد که به بیماران مبتلا به سرطان مری کمک میکند بعد از جراحی و رادیوتراپی طول عمر بیشتری داشته باشند. یا داروی «کیترودا» (پمبرولیزوماب) همراه با شیمیدرمانی در برخی مبتلایان به سرطان پیشرفته مورد استفاده قرار میگیرد.
محققان همچنین در حال تحقیق روی این مسئله هستند که آیا ایمونوتراپی میتواند پیش از عمل جراحی نیز مؤثر واقع شود. در برخی مطالعات، مشخص شده است در افرادی که پیش از انجام عمل جراحی از ایمونوتراپی استفاده کردهاند، تومورهای کوچکتری داشته و روند بهبودی بهتری را سپری میکنند. تحقیقاتی که در ژوئن ۲۰۲۵ انجام شد نشان داد که ترکیبی از دو روش شیمیدرمانی و ایمونوتراژی همراه با داروی «ایمفینزی» (دوروالوماب) قبل یا بعد از جراحی، میتواند خطر عود سرطان دستگاه گوارش فوقانی را کاهش دهد.
درمانهای هدفمند برای کمک به درمان سرطان
معمولا تمام سرطانهای دستگاه گوارش فوقانی به لحاظ ژنتیکی مشابه نیستند. هر کدام از این سرطانها میتوانند ویژگی ژنتیکی خاص خود را داشته باشند. عامل برخی موارد سرطان، جهشها یا تغییرات ژنی است که با تجویز دارویی که بتواند به طور اختصاصی این جهشها را هدف قرار دهد، قابل درمان هستند. به عنوان مثال، برخی سرطانهای معده دارای سلولهایی هستند که مقادر بالایی از پروتئینی موسوم به «گیرنده ۲ فاکتور رشد اپیدرم انسانی» (HER2) در آن وجود دارد. افراد مبتلا به نوع سرطان HER2 مثبت میتوانند از داروی مستقیمی که روی این گیرنده اثر میگذارد مانند «هرسپتین» (تراستوزوماب) بهره ببرند. تغییرات ایجاد شده در Claudin 18.2 (کلودین) که در اتصالات محکم مخاط طبیعی معده بیان میشود، تا زمان تبدیل به بدخیمی در معرض آن قرار نمیگیرند. قرار گرفتن در معرض این تغییر و جهش ژنی در فرایند تبدیل به بدخیمی، آن را به یک هدف اصلی برای درمانهای بیولوژیکی تبدیل میکند. داروی «زولبتوکسیماب» که یک آنتیبادی مونوکلونال کایمریک است، میتواند این جهش را هدف قرار دهد تا سمیت سلولی وابسته به آنتیبادی (ADCC) و سمیت سلولی وابسته به کمپلمان (CDC) را تحریک کند.
علاوه بر HER2، سایر درمانهای هدفمند نیز میتوانند به مبتلایان به این نوع سرطانها کمک کنند. برخی داروها هستند که قادرند برخی از این مسیرها را هدف قرار دهند. عامل رشد اپیتلیال عروقی (VEGF) یکی از این داروهاست. یک پروتئین نشانگر که باعث تشکیل عروق خونی جدید میشود؛ داروی دیگر، «گیرنده کیناز تیروزین نوروتروفیک» (NTRK) است که با ادغام ژنهای غیرطبیعی میتواند رشد برخی از سرطانها را تحریک کند؛ داروی Claudin18.2 (CLDN18.2) که مولکولی است که به نگه داشتن سلولهای اپیتلیال در کنار هم کمک میکند؛ داروی «گیرنده فاکتور رشد فیبروبلاست» (FGFR) که یک مولکول فعال در رشد سلول، تمایز، بقا و مهاجرت سلولی است که میتواند به پیشرفت برخی از سرطانها کمک کند؛ داروی دیگر، گیرنده فاکتور رشد اپیتلیال (EGFR) است که به عنوان یک پروتئین به رشد سلولهای غیرطبیعی کمک میکند.
پیشرفت در فناوریهای جراحی
هنوز هم جراحی بخش مهمی از درمان سرطانهای دستگاه گوارش فوقانی محسوب میشود. هدف از آن معمولا خارج کردن کامل تومور است. امروزه، معمولا عملهای جراحی با استفاده از برشهای کوچک و با بهکارگیری از لاپاراسکوپ یا ابزارهای دستیار رباتیک انجام میشوند. این روشها معمولا هم درد کمتری را برای بیماران به همراه دارد و مدت بستری در بیمارستان و هم دوران نقاهت بیماری را کاهش میدهند. علاوه بر روشهای مختلف جراحی، شیمیدرمانی نئوادجوانت یا ایمونوتراژی اکنون بیشتر مورد استفاده قرار میگیرد. شیمیدرمانی نئوادجوانت به این معنی است که درمان پیش از جراحی انجام میشود تا به واسطه آن تومور کوچک شود و جراحی با سهولت بیشتری صورت گیرد. شیمیدرمانی همراه یا بدون ایمونوتراپی ممکن است پس از جراحی ادامه یابد تا خطر عود سرطان کاهش یابد.
